Skala Glasgow (GCS) jest stosowanym na całym świecie narzędziem, który służy ocenie przytomności i świadomości pacjenta. Została stworzona do oceny stanu chorego po urazie głowy, lecz obecnie jest używana w innych urazach neurologicznych. Z naszego artykułu dowiesz się: jak wygląda ocena GCS, kiedy się ją stosuje i o czym świadczy jej wynik.

Czym jest i czego dotyczy skala Glasgow

Skala Glasgow (GCS z ang. Glasgow Coma Scale) – jest to procedura medyczna służąca do oceny stanu świadomości pacjenta.
Skala Glasgow została stworzona przez dwóch szkockich neurochirurgów: Bryana Jennetta i Grahama Teasdale’a z University of Glasgow.

Po raz pierwszy artykuł o GCS został opublikowany w czasopiśmie Lancet w 1974 roku. Szybko okazało się, że skala Glasgow to narzędzie funkcjonalne i bardzo potrzebne. Prostota tej procedury sprawiła, że stała się najpowszechniej używaną skalą medyczną na świecie.

Pierwotnie celem stworzenia takiego narzędzia było umożliwienie łatwej i obiektywnej oceny stanu świadomości osób po urazie głowy. Albowiem przed jej wprowadzeniem określenie stanu pacjentów było często oceną niejasną i niekompletną, a co za tym idzie trudną do porównywania i monitorowana.

W związku z powyższym środowisko medyczne na całym świecie szybko przyjęło skalę GCS, jako standardową metodę oceny stanu świadomości pacjenta po urazie głowy. Obecnie jest ona również stosowana w innych stanach, które wpływają na świadomość chorego.

Kiedy stosuje się skalę Glasgow?

Skala Glasgow jest używana przez medyków i najczęściej lekarzy pogotowia i SORu lub ratowników medycznych (zapraszamy na kurs pierwszej pomocy) w celu oceny stanu świadomości pacjenta w następujących przypadkach:

• uraz głowy — najczęściej stosuje się skalę Glasgow do oceny stopnia urazu głowy i prognoz z nim związanych;
• udaru mózgu — GCS może być również używana do oceny stanu świadomości pacjenta po udarze mózgu. Dodatkowo pomaga w ocenie ciężkości udaru i prognozowaniu wyników leczenia i rehabilitacji;
• inne stany neurologiczne- GCS może być również używana do oceny stanu pacjentów z innymi stanami neurologicznymi, takimi jak ciężka encefalopatia, zapalenie opon mózgowych, niedotlenienie, sepsa;
• ostry stan krytyczny – GCS jest często używana na oddziałach intensywnej terapii oraz na izbach przyjęć do oceny stanu krytycznego pacjenta np. w przypadku zatrucia i stanu zapalnego wątroby, czy spadku cukru.

Pomimo że skala Glasgow jest bardzo pomocna w ocenie stanu pacjenta, nie zastępuje ona badań diagnostycznych i pełnej oceny klinicznej.

Wady oceny świadomości przy pomocy skali Glasgow

Skala Glasgow jest uznawana w medycynie za przydatne narzędzie do wstępnej oceny stanu świadomości pacjenta. Jednak podobnie jak inne badania, nie jest doskonała i ma pewne ograniczenia jak np. to, że interpretacja wyników może różnić się w zależności od subiektywnej oceny osoby badającej stan pacjenta.

Skala GCS do oceny pełnej świadomości wymaga, aby pacjent był w stanie komunikować się werbalnie. Natomiast są pacjenci, którzy nie mogą się komunikować z innych przyczyn niż uraz mózgu takich jak nieznajomość języka badającego, niedosłuch i problemy z mową.

GCS nieuwzględnienia wszystkich procesów i funkcji mózgu w tym nie ocenia takich myślowych jak na przykład złożone funkcje kognitywne. Ponadto metoda ta nie uwzględnia innych przyczyn stanu pacjenta takich jak: uraz kończyn, problemy ze słuchem czy wpływ leków i substancji psychotropowych.

Pomimo wad i ograniczeń skala Glasgow jest bardzo przydatna do wstępnej oceny stanu neurologicznego chorego.

Co ocenia skala Glasgow?

Skala GCS służąca do określenia stanu przytomności i świadomości ocenia trzy obszary: otwieranie oczu (E), odpowiedź werbalną (V) i reakcję motoryczną (M). Każda kategoria jest oceniana niezależnie, a następnie uzyskane wyniki są sumowane, dając ogólny wynik.

Punktacja skali Glasgow

Punktacja podczas oceny świadomości pacjenta wgskali Glasgow w poszczególnych kategoriach wygląda następująco:

Otwieranie oczu (E):

4: spontaniczne, przy braku bodźca,
3: na polecenie lub na dźwięk,
2: na ból, na ucisk
1: brak reakcji oczu.

Kontakt słowny (V):

5: prawidłowa orientacja miejsca i czasu, logiczne udzielanie odpowiedzi i spontaniczna rozmowa,
4: dezorientacja i rozmowa utrudniona,
3: odpowiedzi niezwiązane ze słowami, ale zrozumiałe (np. potakiwanie),
2: wykonywanie niezrozumiałych dźwięków (stękanie),
1: brak reakcji słownej.

Reakcja ruchowa: (M):

6: prawidłowe wykonywanie polecenia,
5: celowe ruchy i prawidłowa lokalizacja bodźca bólowego,
4: wycofanie na bodziec bólowy, odruchy bezwarunkowe,
3: patologiczna reakcja zgięciowa, nieodpowiednie skurcze (decerebracja),
2:patologiczna reakcja wyprostna (decorticacja),
1: brak reakcji ruchowej.

Maksymalny wynik uzyskany w celu oceny stanu świadomości pacjenta to 15 punktów (pełna świadomość) i im niższy wynik, tym poważniejsze jest uszkodzenie mózgu – 3 punkty (śmierć mózgu).

Interpretacja wyników skali Glasgow

Wynik GCS pozwala ocenić przytomność pacjenta, natomiast jest tylko badaniem poglądowym, a nie diagnostycznym. W skali Glasgow zaburzenia świadomości na podstawie ilość uzyskanych punktów dzieli się na:

• pełną świadomość (15 GCS) – stan, w którym reakcje we wszystkich trzech kryteriach są prawidłowe;
• łagodne zaburzenia świadomości (14-13 GCS) – to stan, w którym chory nie jest zdolny do czuwania bez bodźców zewnętrznych. Ponadto występuje u niego spowolnienie psychoruchowe, powieki opadają, ale nie są całkowicie zamknięte. Chory wybudza się pod wpływem bodźców, ale bez nich zapada w sen;
• umiarkowane zaburzenia świadomości, stupor (12-9 GCS) – pacjenta można przywrócić do przytomności tylko silnymi i powtarzanymi bodźcami. Odpowiedź na słowa nie następuje lub jest spowolniona nieadekwatna. Osoba w stuporze zazwyczaj leży nieruchomo lub wykonuje stereotypowe ruchy;
• brak przytomności śpiączka (8-6 GCS) – to ciężkie zaburzenia świadomości, w którym pacjent nie jest świadomy swojego otoczenia i nie może odpowiedzieć na bodźce w sposób celowy i prawidłowy;
• odkorowanie (5 GCS) – oznacza uszkodzenie kory mózgu, która odpowiada za większość funkcji kognitywnych (poznawczych), takich jak myślenie, pamięć, percepcja, język i świadomość. Osoba w tym stanie przyjmuje (nieświadomie) pozycję ciała ze zgięciem rąk w stawach łokciowych i stawach dłoni i patologicznym wyprostem nóg;
• odmóżdżenie (4 GCS) -oznacza uszkodzenie móżdżku odpowiedzialnego za koordynację ruchów, utrzymanie równowagi i przejawia się silnym wyprostem kończyn górnych oraz dolnych z przerostem głowy i tułowia;
• śmierć mózgu (3 GCS) – oznacza stan, w którym wszystkie funkcje mózgu, w tym podstawowe funkcje życiowe takie jak oddychanie i bicie serca, nieodwracalnie uległy zatrzymaniu.

Podsumowując, poprzez stosowanie skali Glasgow medycy mogą w łatwy i natychmiastowy sposób ocenić stan neurologiczny chorego. Dodatkowo w późniejszych etapach leczenia i rehabilitacji GCS pozwala na poglądowy monitoring poprawy stanu pacjenta. Kryteria oceny świadomości wg skali Glasgow są subiektywnym odbiorem badającego, dlatego metoda ta nie jest narzędziem diagnostycznym, lecz jedynie prognostycznym. Niemniej jednak dzięki GCS lekarze mogą w szybki sposób podjąć decyzje o pierwszych etapach leczenia i dalszej diagnostyce rannego.